Uyku çocukların hem biyolojik hem psikolojik gelişimi için önemlidir. Uyku sırasında çocuklarda büyüme hormonu salgılanır. Ayrıca düzenli bir uykuya sahip olan çocuklarda öğrenme daha hızlıdır ve hafızaları daha kuvvetlidir. Yapılan bilimsel araştırmalar sonucunda da düzenli uykunun hiperaktivite, depresyon ve kaygıyı azalttığı bulunmuştur. Yeterince uyuyamayan, uykusu düzensiz olan çocuklarda ise durum tam tersidir. Uykunun bölünmesi ya da gecikmesi durumunda büyüme hormonunun salınımı etkilenir ve çocuklarda gelişimsel bir gerilik görülebilir. Ayrıca bu çocuklar yeterince uyuyamadıkları için hırçın, huzursuz, gergin olabilirler. Okul performansları düşebilir. Dikkatlerini toplamakta problem yaşayabilirler. Sosyal ilişkilerde ve öğrenmede sorunlar yaşayabilirler.
Uyku Bozukluklarının Nedenleri
Uyku bozuklukları hemen hemen her yaşta görülebilir. Çocukluk döneminde %20-%30 oranında rastlanmaktadır. Çocuklarda görülen bu uyku bozukluklarının pek çok sebebi olabilir. Bunlardan bazıları:
- depresyon
- kaygı
- izlediği ve korktuğu bir program
- zor mizaçlı bir yapısının olması
- ateşli hastalıklar
- beslenmeyle ilgili yetersizliklerin ya da bir problemin olması
- aile içindeki iletişimin çatışmalı olması
- ebeveynlerin çocuklarına karşı aşırı ve yersiz kaygılarının olması
- gün içinde duyduğu, gördüğü yaşı gereğince tam olarak kavrayıp anlamlandıramadığı olayların varlığı
- bedensel bir rahatsızlığın varlığı
- fiziksel, duygusal ihtiyaçların karşılanmamış olması
- uyku ile ilgili olan alışkanlıklarının değişimi (yer, saat, vb.)
- bakım veren ebeveyni ile kurduğu ilişkinin yetersiz olması sonucunda çocuk uyumayı reddedebilir.
Uyku Sorunu Olan Çocuk Nasıl Anlaşılır?
Peki, bir çocuğun uyku problemi yaşadığını nasıl anlarız?
- Uykuya dalmakta güçlük çeker ve ya uyuyamaz.
- Uyku sırasında alışılanın dışında hareketler yapar.
- Gündüzleri sürekli uyuklar.
Eğer bu belirtiler çocuğunuzda varsa, bir uzman tarafından çocuğun ayrıntılı bir öyküsünün alınması gerekmektedir.
Uyku problemi yaşayan çocuklarda en sık görülen problemler; uykuya dalmada güçlük, gece uyanmaları, narkolepsi, uyku apnesi, gece terörü, uyurgezerlik, uyku uyanıklık geçiş bozuklukları, ve parasomnilerdir.
Uykuya dalmada güçlük: Çocuk yatırıldığı zaman tekrar kalkabilir, bir ebeveyni yanında olmadan uyumayabilir, yatağından başka bir yerde uyuyakalıp yatağına geçer. Bu durum çocukta yatma korkusu yaratabilir. Çocuk gerçek dünyadan kopmayıp, anne ve baba ile olan bağlantısının kesilmesini istemez. Sıklıkla kaygı, korku ve stresle bağlantılıdır. Bu nedenle çocuğun temel korkusunun anlaşılabilmesi önemlidir.
Gece uyanmaları: Geceleri uykusandan uyanır, ebeveynlerinin yanına gelir. Bu sahneler sık sık tekrarlanır.
Narkolepsi: Gün içinde sık sık uyku atakları yaşanır. Gece uykuları sırasında sık sık uyanmalar görülür. Vücut gündüzleri uykuya direnemez ve çocuk uyuklamaya başlar. Bu birkaç dakikalık uyuklama sonrasında kendisini iyi hisseder ancak uyku atağı birkaç saat sonra tekrar kendisini gösterir.
Uyku apnesi: Çocukta burun ya da ağızdan kaynaklanan bir solunum kesilmesi sonucunda çocuğun uykudan uyanması durumudur. Sinir sistemi ve ya solunum sisteminden kaynaklı bir sorun sonucunda olabilir.
Gece terörü: Çocuk geceleri sıçrayarak uykusundan uyanır, ağlar, çığlık atar. Çarpıntı, hızlı soluk alıp verme ve terleme görülür. Uyku başlangıcından birkaç saat sonra olur. Sabah uyandığında çocuk bu durumu hatırlamaz.
Uyurgezerlik: Ateşli bir hastalık geçirilmesi ya da psikolojik bir neden ortaya çıkmasına ya da durumun daha da ağırlaşmasına neden olabilir. Uykuya daldıktan 1-2 saat sonra görülür ve birkaç saniye ile 30 dakika arasında süre değişebilir. Çocuk yataktan kalkıp oda içinde veya evin içinde dolaşmaya başlar. Uyuyor olsa bile basit işleri yapabilir. Tuvaletetini yapabilir, giyinebilir, kapıyı açabilir.
Uyku uyanıklık geçiş bozukluğu: Uyku evresindeyken aniden uyanıklığa ve uyanıkken de aniden uyku evresine geçmesi söz konusudur.
Parasomniler: Çocukta uykuda ya da uykuya geçiş sırasında, duruma uygun olmayan anormal hareketlerin ve davranışların yapılmasıdır. Ağlamalar ve konuşmalar görülebilir.
Sena Kurtcan
Psikolog
